śrībhagavānuvāca.
abhayaṃ sattvasaṃśuddhirjñānayogavyavasthitiḥ.
dānaṃ damaśca yajñaśca svādhyāyastapa ārjavam
English transliteration for recitation practice, with chapter-by-chapter pronunciation video links.
24 verses
śrībhagavānuvāca.
abhayaṃ sattvasaṃśuddhirjñānayogavyavasthitiḥ.
dānaṃ damaśca yajñaśca svādhyāyastapa ārjavam
ahiṃsā satyamakrodhastyāgaḥ śāntirapaiśunam.
dayā bhūteṣvaloluptvaṃ mārdavaṃ hrīracāpalam
tejaḥ kṣamā dhṛtiḥ śaucamadroho nātimānitā.
bhavanti sampadaṃ daivīmabhijātasya bhārata
dambho darpo.abhimānaśca krodhaḥ pāruṣyameva ca.
ajñānaṃ cābhijātasya pārtha sampadamāsurīm
daivī sampadvimokṣāya nibandhāyāsurī matā.
mā śucaḥ sampadaṃ daivīmabhijāto.asi pāṇḍava
dvau bhūtasargau loke.asmindaiva āsura eva ca.
daivo vistaraśaḥ prokta āsuraṃ pārtha me śṛṇu
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca janā na vidurāsurāḥ.
na śaucaṃ nāpi cācāro na satyaṃ teṣu vidyate
asatyamapratiṣṭhaṃ te jagadāhuranīśvaram.
aparasparasambhūtaṃ kimanyatkāmahaitukam
etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya naṣṭātmāno.alpabuddhayaḥ.
prabhavantyugrakarmāṇaḥ kṣayāya jagato.ahitāḥ
kāmamāśritya duṣpūraṃ dambhamānamadānvitāḥ.
mohādgṛhītvāsadgrāhānpravartante.aśucivratāḥ
cintāmaparimeyāṃ ca pralayāntāmupāśritāḥ.
kāmopabhogaparamā etāvaditi niścitāḥ
āśāpāśaśatairbaddhāḥ kāmakrodhaparāyaṇāḥ.
īhante kāmabhogārthamanyāyenārthasañcayān
idamadya mayā labdhamimaṃ prāpsye manoratham.
idamastīdamapi me bhaviṣyati punardhanam
asau mayā hataḥ śatrurhaniṣye cāparānapi.
īśvaro.ahamahaṃ bhogī siddho.ahaṃ balavānsukhī
āḍhyo.abhijanavānasmi ko.anyo.asti sadṛśo mayā.
yakṣye dāsyāmi modiṣya ityajñānavimohitāḥ
anekacittavibhrāntā mohajālasamāvṛtāḥ.
prasaktāḥ kāmabhogeṣu patanti narake.aśucau
ātmasambhāvitāḥ stabdhā dhanamānamadānvitāḥ.
yajante nāmayajñaiste dambhenāvidhipūrvakam
ahaṃkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ ca saṃśritāḥ.
māmātmaparadeheṣu pradviṣanto.abhyasūyakāḥ
tānahaṃ dviṣataḥ krurānsaṃsāreṣu narādhamān.
kṣipāmyajasramaśubhānāsurīṣveva yoniṣu
āsurīṃ yonimāpannā mūḍhā janmani janmani.
māmaprāpyaiva kaunteya tato yāntyadhamāṃ gatim
trividhaṃ narakasyedaṃ dvāraṃ nāśanamātmanaḥ.
kāmaḥ krodhastathā lobhastasmādetattrayaṃ tyajet
etairvimuktaḥ kaunteya tamodvāraistribhirnaraḥ.
ācaratyātmanaḥ śreyastato yāti parāṃ gatim
yaḥ śāstravidhimutsṛjya vartate kāmakārataḥ.
na sa siddhimavāpnoti na sukhaṃ na parāṃ gatim
tasmācchāstraṃ pramāṇaṃ te kāryākāryavyavasthitau.
jñātvā śāstravidhānoktaṃ karma kartumihārhasi
28 verses
arjuna uvāca.
ye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayānvitāḥ.
teṣāṃ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ
śrībhagavānuvāca.
trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā.
sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu
sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata.
śraddhāmayo.ayaṃ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ
yajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ.
pretānbhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ
aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyante ye tapo janāḥ.
dambhāhaṃkārasaṃyuktāḥ kāmarāgabalānvitāḥ
karṣayantaḥ śarīrasthaṃ bhūtagrāmamacetasaḥ.
māṃ caivāntaḥśarīrasthaṃ tānviddhyāsuraniścayān
āhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥ.
yajñastapastathā dānaṃ teṣāṃ bhedamimaṃ śṛṇu
āyuḥsattvabalārogyasukhaprītivivardhanāḥ.
rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvikapriyāḥ
kaṭvamlalavaṇātyuṣṇatīkṣṇarūkṣavidāhinaḥ.
āhārā rājasasyeṣṭā duḥkhaśokāmayapradāḥ
yātayāmaṃ gatarasaṃ pūti paryuṣitaṃ ca yat.
ucchiṣṭamapi cāmedhyaṃ bhojanaṃ tāmasapriyam
aphalāṅkṣibhiryajño vidhidṛṣṭo ya ijyate.
yaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ
abhisandhāya tu phalaṃ dambhārthamapi caiva yat.
ijyate bharataśreṣṭha taṃ yajñaṃ viddhi rājasam
vidhihīnamasṛṣṭānnaṃ mantrahīnamadakṣiṇam.
śraddhāvirahitaṃ yajñaṃ tāmasaṃ paricakṣate
devadvijaguruprājñapūjanaṃ śaucamārjavam.
brahmacaryamahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate
anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat.
svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate
manaḥ prasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ.
bhāvasaṃśuddhirityetattapo mānasamucyate
śraddhayā parayā taptaṃ tapastattrividhaṃ naraiḥ.
aphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṃ paricakṣate
satkāramānapūjārthaṃ tapo dambhena caiva yat.
kriyate tadiha proktaṃ rājasaṃ calamadhruvam
mūḍhagrāheṇātmano yatpīḍayā kriyate tapaḥ.
parasyotsādanārthaṃ vā tattāmasamudāhṛtam
dātavyamiti yaddānaṃ dīyate.anupakāriṇe.
deśe kāle ca pātre ca taddānaṃ sāttvikaṃ smṛtam
yattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥ.
dīyate ca parikliṣṭaṃ taddānaṃ rājasaṃ smṛtam
adeśakāle yaddānamapātrebhyaśca dīyate.
asatkṛtamavajñātaṃ tattāmasamudāhṛtam
OMtatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ.
brāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā
tasmādomityudāhṛtya yajñadānatapaḥkriyāḥ.
pravartante vidhānoktāḥ satataṃ brahmavādinām
tadityanabhisandhāya phalaṃ yajñatapaḥkriyāḥ.
dānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ
sadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyate.
praśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate
yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate.
karma caiva tadarthīyaṃ sadityevābhidhīyate
aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat.
asadityucyate pārtha na ca tatprepya no iha
78 verses
arjuna uvāca.
saṃnyāsasya mahābāho tattvamicchāmi veditum.
tyāgasya ca hṛṣīkeśa pṛthakkeśiniṣūdana
śrībhagavānuvāca.
kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ saṃnyāsaṃ kavayo viduḥ.
sarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ
tyājyaṃ doṣavadityeke karma prāhurmanīṣiṇaḥ.
yajñadānatapaḥkarma na tyājyamiti cāpare
niścayaṃ śṛṇu me tatra tyāge bharatasattama.
tyāgo hi puruṣavyāghra trividhaḥ samprakīrtitaḥ
yajñadānatapaḥkarma na tyājyaṃ kāryameva tat.
yajño dānaṃ tapaścaiva pāvanāni manīṣiṇām
etānyapi tu karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā phalāni ca.
kartavyānīti me pārtha niścitaṃ matamuttamam
niyatasya tu saṃnyāsaḥ karmaṇo nopapadyate.
mohāttasya parityāgastāmasaḥ parikīrtitaḥ
duḥkhamityeva yatkarma kāyakleśabhayāttyajet.
sa kṛtvā rājasaṃ tyāgaṃ naiva tyāgaphalaṃ labhet
kāryamityeva yatkarma niyataṃ kriyate.arjuna.
saṅgaṃ tyaktvā phalaṃ caiva sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ
na dveṣṭyakuśalaṃ karma kuśale nānuṣajjate.
tyāgī sattvasamāviṣṭo medhāvī chinnasaṃśayaḥ
na hi dehabhṛtā śakyaṃ tyaktuṃ karmāṇyaśeṣataḥ.
yastu karmaphalatyāgī sa tyāgītyabhidhīyate
aniṣṭamiṣṭaṃ miśraṃ ca trividhaṃ karmaṇaḥ phalam.
bhavatyatyāgināṃ pretya na tu saṃnyāsināṃ kvacit
pañcaitāni mahābāho kāraṇāni nibodha me.
sāṅkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām
adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham.
vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam
śarīravāṅmanobhiryatkarma prārabhate naraḥ.
nyāyyaṃ vā viparītaṃ vā pañcaite tasya hetavaḥ
tatraivaṃ sati kartāramātmānaṃ kevalaṃ tu yaḥ.
paśyatyakṛtabuddhitvānna sa paśyati durmatiḥ
yasya nāhaṃkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate.
hatvā.api sa imā.Nllokānna hanti na nibadhyate
jñānaṃ jñeyaṃ parijñātā trividhā karmacodanā.
karaṇaṃ karma karteti trividhaḥ karmasaṃgrahaḥ
jñānaṃ karma ca kartāca tridhaiva guṇabhedataḥ.
procyate guṇasaṅkhyāne yathāvacchṛṇu tānyapi
sarvabhūteṣu yenaikaṃ bhāvamavyayamīkṣate.
avibhaktaṃ vibhakteṣu tajjñānaṃ viddhi sāttvikam
pṛthaktvena tu yajjñānaṃ nānābhāvānpṛthagvidhān.
vetti sarveṣu bhūteṣu tajjñānaṃ viddhi rājasam
yattu kṛtsnavadekasminkārye saktamahaitukam.
atattvārthavadalpaṃ ca tattāmasamudāhṛtam
niyataṃ saṅgarahitamarāgadveṣataḥ kṛtam.
aphalaprepsunā karma yattatsāttvikamucyate
yattu kāmepsunā karma sāhaṃkāreṇa vā punaḥ.
kriyate bahulāyāsaṃ tadrājasamudāhṛtam
anubandhaṃ kṣayaṃ hiṃsāmanapekṣya ca pauruṣam.
mohādārabhyate karma yattattāmasamucyate
muktasaṅgo.anahaṃvādī dhṛtyutsāhasamanvitaḥ.
siddhyasiddhyornirvikāraḥ kartā sāttvika ucyate
rāgī karmaphalaprepsurlubdho hiṃsātmako.aśuciḥ.
harṣaśokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ
ayuktaḥ prākṛtaḥ stabdhaḥ śaṭho naiṣkṛtiko.alasaḥ.
viṣādī dīrghasūtrī ca kartā tāmasa ucyate
buddherbhedaṃ dhṛteścaiva guṇatastrividhaṃ śṛṇu.
procyamānamaśeṣeṇa pṛthaktvena dhanañjaya
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kāryākārye bhayābhaye.
bandhaṃ mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī
yayā dharmamadharmaṃ ca kāryaṃ cākāryameva ca.
ayathāvatprajānāti buddhiḥ sā pārtha rājasī
adharmaṃ dharmamiti yā manyate tamasāvṛtā.
sarvārthānviparītāṃśca buddhiḥ sā pārtha tāmasī
dhṛtyā yayā dhārayate manaḥprāṇendriyakriyāḥ.
yogenāvyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sāttvikī
yayā tu dharmakāmārthāndhṛtyā dhārayate.arjuna.
prasaṅgena phalākāṅkṣī dhṛtiḥ sā pārtha rājasī
yayā svapnaṃ bhayaṃ śokaṃ viṣādaṃ madameva ca.
na vimuñcati durmedhā dhṛtiḥ sā pārtha tāmasī
sukhaṃ tvidānīṃ trividhaṃ śṛṇu me bharatarṣabha.
abhyāsādramate yatra duḥkhāntaṃ ca nigacchati
yattadagre viṣamiva pariṇāme.amṛtopamam.
tatsukhaṃ sāttvikaṃ proktamātmabuddhiprasādajam
viṣayendriyasaṃyogādyattadagre.amṛtopamam.
pariṇāme viṣamiva tatsukhaṃ rājasaṃ smṛtam
yadagre cānubandhe ca sukhaṃ mohanamātmanaḥ.
nidrālasyapramādotthaṃ tattāmasamudāhṛtam
na tadasti pṛthivyāṃ vā divi deveṣu vā punaḥ.
sattvaṃ prakṛtijairmuktaṃ yadebhiḥ syāttribhirguṇaiḥ
brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa.
karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ
śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāntirārjavameva ca.
jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam
śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam.
dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam
kṛṣigaurakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarma svabhāvajam.
paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam
sve sve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ.
svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu
yataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam.
svakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ
śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt.
svabhāvaniyataṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam
sahajaṃ karma kaunteya sadoṣamapi na tyajet.
sarvārambhā hi doṣeṇa dhūmenāgnirivāvṛtāḥ
asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ.
naiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ saṃnyāsenādhigacchati
siddhiṃ prāpto yathā brahma tathāpnoti nibodha me.
samāsenaiva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā
buddhyā viśuddhayā yukto dhṛtyātmānaṃ niyamya ca.
śabdādīnviṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca
viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaḥ.
dhyānayogaparo nityaṃ vairāgyaṃ samupāśritaḥ
ahaṃkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham.
vimucya nirmamaḥ śānto brahmabhūyāya kalpate
brahmabhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati.
samaḥ sarveṣu bhūteṣu madbhaktiṃ labhate parām
bhaktyā māmabhijānāti yāvānyaścāsmi tattvataḥ.
tato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram
sarvakarmāṇyapi sadā kurvāṇo madvyapāśrayaḥ.
matprasādādavāpnoti śāśvataṃ padamavyayam
cetasā sarvakarmāṇi mayi saṃnyasya matparaḥ.
buddhiyogamupāśritya maccittaḥ satataṃ bhava
maccittaḥ sarvadurgāṇi matprasādāttariṣyasi.
atha cettvamahaṃkārānna śroṣyasi vinaṅkṣyasi
yadahaṃkāramāśritya na yotsya iti manyase.
mithyaiṣa vyavasāyaste prakṛtistvāṃ niyokṣyati
svabhāvajena kaunteya nibaddhaḥ svena karmaṇā.
kartuṃ necchasi yanmohātkariṣyasyavaśopi tat
īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ hṛddeśe.arjuna tiṣṭhati.
bhrāmayansarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā
tameva śaraṇaṃ gaccha sarvabhāvena bhārata.
tatprasādātparāṃ śāntiṃ sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam
iti te jñānamākhyātaṃ guhyādguhyataraṃ mayā.
vimṛśyaitadaśeṣeṇa yathecchasi tathā kuru
sarvaguhyatamaṃ bhūyaḥ śṛṇu me paramaṃ vacaḥ.
iṣṭo.asi me dṛḍhamiti tato vakṣyāmi te hitam
manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru.
māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo.asi me
sarvadharmānparityajya māmekaṃ śaraṇaṃ vraja.
ahaṃ tvāṃ sarvapāpebhyo mokṣyayiṣyāmi mā śucaḥ
idaṃ te nātapaskāya nābhaktāya kadācana.
na cāśuśrūṣave vācyaṃ na ca māṃ yo.abhyasūyati
ya idaṃ paramaṃ guhyaṃ madbhakteṣvabhidhāsyati.
bhaktiṃ mayi parāṃ kṛtvā māmevaiṣyatyasaṃśayaḥ
na ca tasmānmanuṣyeṣu kaścinme priyakṛttamaḥ.
bhavitā na ca me tasmādanyaḥ priyataro bhuvi
adhyeṣyate ca ya imaṃ dharmyaṃ saṃvādamāvayoḥ.
jñānayajñena tenāhamiṣṭaḥ syāmiti me matiḥ
śraddhāvānanasūyaśca śṛṇuyādapi yo naraḥ.
so.api muktaḥ śubhā.Nllokānprāpnuyātpuṇyakarmaṇām
kaccidetacchrutaṃ pārtha tvayaikāgreṇa cetasā.
kaccidajñānasammohaḥ pranaṣṭaste dhanañjaya
arjuna uvāca.
naṣṭo mohaḥ smṛtirlabdhā tvatprasādānmayācyuta.
sthito.asmi gatasandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava
sañjaya uvāca.
ityahaṃ vāsudevasya pārthasya ca mahātmanaḥ.
saṃvādamimamaśrauṣamadbhutaṃ romaharṣaṇam
vyāsaprasādācchrutavānetadguhyamahaṃ param.
yogaṃ yogeśvarātkṛṣṇātsākṣātkathayataḥ svayam
rājansaṃsmṛtya saṃsmṛtya saṃvādamimamadbhutam.
keśavārjunayoḥ puṇyaṃ hṛṣyāmi ca muhurmuhuḥ
tacca saṃsmṛtya saṃsmṛtya rūpamatyadbhutaṃ hareḥ.
vismayo me mahān rājanhṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ
yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ.
tatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama